Aşil tendon ağrısı nedir?
Aşil tendonu, baldır kaslarını topuk kemiğine bağlayan, vücudun en kalın ve güçlü tendonudur. Aşil tendinopatisi (tendonun aşırı yüklenmeye bağlı yıpranması) tendonun kaldırabileceğinden fazla yük alması ve onarımın bu yüke yetişememesi sonucunda gelişir. Halk arasında Aşil tendiniti ya da Aşil iltihabı denir; ancak sorun iltihaptan çok tendon dokusunun yapısının bozulmasıdır.
Hastalığın, tedaviyi belirleyen iki farklı tipi vardır:
- Orta kısım tendinopatisi: Ağrı ve kalınlaşma tendonun topuktan birkaç santim yukarısındadır. Daha çok koşucularda ve aktif kişilerde görülür.
- Yapışma yeri tendinopatisi: Ağrı tendonun topuk kemiğine yapıştığı noktadadır. Topuk arkasında kemik çıkıntısı (Haglund çıkıntısı) ve tendonun önündeki kesenin iltihabı (retrokalkaneal bursit) eşlik edebilir. Ayakkabının arka kısmının sürtmesi ağrıyı artırır.
Neden olur, kimlerde görülür?
Koşu mesafesini ya da hızını kısa sürede artırmak, yokuş ve merdiven antrenmanları, sert zemin ve ayakkabı değişikliği en sık tetikleyicilerdir. Fazla kilo, baldır kaslarının zayıflığı ya da gerginliği, diyabet ve yüksek kolesterol de riski artırır.
Bazı antibiyotikler (kinolon grubu) ve uzun süreli kortizon kullanımı tendonu zayıflatabilir. Bu ilaçları kullanırken Aşil bölgesinde ağrı başlarsa hekiminize haber vermelisiniz.
Belirtileri
- Sabah kalkınca ya da uzun oturduktan sonra ilk adımlarda topuk arkasında tutukluk ve ağrı
- Aktivitenin başında ağrı, ısınınca azalma, aktivite sonrası ya da ertesi gün artma
- Tendonda kalınlaşma, şişlik ya da bastırınca hassasiyet
- Yapışma yeri tipinde topuk arkasında çıkıntı ve ayakkabı sürtmesiyle artan ağrı
Tanı nasıl konur?
Muayenede ağrının yerini, tendonun kalınlığını ve baldır kaslarının kuvvetini değerlendiriyoruz. Ultrason ile tendonun kalınlaşmasını, içindeki yapısal bozulmayı, yeni damarlanmayı, kısmi yırtıkları ve kese iltihabını aynı seansta görüyoruz.
Yapışma yeri tipinde topuk kemiğindeki çıkıntı ve tendon içi kireçlenme için röntgen çekilir. MR, yırtık şüphesi olan ya da tedaviye yanıt vermeyen hastalarda planlanır.
Tedavi seçenekleri
Aşil tendinopatisinde tedavinin temeli tendonu tamamen dinlendirmek değil, yükü doğru ayarlamak ve tendonu kademeli olarak yeniden güçlendirmektir. Ağrıyı belirgin şekilde artıran koşu, sıçrama ve yokuş çıkma gibi aktiviteler geçici olarak azaltılır; ağrının izin verdiği ölçüde günlük aktiviteler sürdürülür.
Eksantrik egzersizler (baldır kasının uzarken çalıştığı, parmak ucundan yavaşça inme hareketleri) ve ağır, yavaş kuvvet egzersizleri, etkinliği en çok kanıtlanmış tedavilerdir. Orta kısım tipinde bu hareketler basamak kenarında yapılabilir; yapışma yeri tipinde ise topuk basamak hizasının altına indirilmeden düz zeminde yapılır, çünkü topuğun aşağı inmesi yapışma yerine baskıyı artırır. Bu programın etkisi genellikle haftalar içinde ortaya çıkar; sabır ve düzen gerektirir. Geçici olarak topuk yükseltici kullanmak ve uygun ayakkabı seçmek de tedaviyi destekler.
Ekstrakorporeal şok dalga tedavisi (ciltten tendona yönlendirilen ses dalgaları), egzersize rağmen düzelmeyen hastalarda seçenek olabilir.
Dirençli orta kısım tendinopatisinde ultrason eşliğinde yüksek hacimli enjeksiyon uygulanabilir: Tendonun ön yüzündeki, yeni damarlanmanın ve ağrı sinirlerinin bulunduğu dokuya, tendonun dışında kalacak şekilde serum ve lokal anestezik verilir. Aşil tendonuna ve çevresine kortizon yapmıyoruz; kortizon tendonu zayıflatıp kopma riskini artırabilir. Uygun hastalarda PRP de değerlendirilebilir.
Aylarca süren uygun tedaviye rağmen düzelmeyen, özellikle yapışma yeri tipinde ve büyük kemik çıkıntısı olan hastalarda cerrahi tedavi (hasarlı dokunun temizlenmesi, kemik çıkıntısının alınması) gündeme gelir.
Ne zaman doktora başvurmalısınız?
Topuk arkasındaki ağrı birkaç haftadır sürüyorsa ya da sporunuzu kısıtlıyorsa muayene olmanızı öneririz. Aşil tendonu yırtığı şüphesinde ise beklemeyin: Baldırınıza arkadan tekme atılmış ya da taş çarpmış gibi ani bir darbe hissi, bazen duyulan bir ses, ardından parmak ucuna kalkamama ve topallama varsa aynı gün değerlendirilmeniz gerekir. Ağrınızın az olması ve yürüyebiliyor olmanız yırtığı dışlamaz; erken tanı, tedavi seçeneklerinin korunmasını sağlar.
Gözden geçiren: Op. Dr. Enis Gürsel, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı · Son güncelleme: 22 Ekim 2026