Bel ağrısı neden olur?
Bel ağrısı çok yaygındır ve çoğu zaman kas zorlanmasına bağlıdır ve birkaç hafta içinde azalır. Ağrı uzadığında ya da bacağa yayıldığında kaynağını bulmak önem kazanır. Her biri farklı tedavi gerektiren dört sık neden vardır:
- Bel fıtığı (omurlar arasındaki diskin taşarak sinire bası yapması): Ağrı belden kalçaya ve sıklıkla diz altına, ayağa kadar iner. Bacakta uyuşma, karıncalanma ve güçsüzlük olabilir. Öksürmek, hapşırmak ve öne eğilmek ağrıyı artırabilir.
- Sakroiliak eklem ağrısı (bel ile leğen kemiği arasındaki eklemin ağrısı): Ağrı kemer hizasının altında, kalçanın arka üst kısmında tek bir noktada hissedilir; hastalar parmağıyla gösterebilir. Uzun süre oturmak, yataktan kalkmak ve ağrıyan taraftaki bacağın üzerine basmak ağrıyı artırır. Gebelik, romatizmal hastalıklar ve düşmeler sık nedenlerdir.
- Faset eklem ağrısı (omurları arkadan birbirine bağlayan küçük eklemlerin kireçlenmesi): Ağrı belde, iki yanda hissedilir; geriye doğru eğilmek, uzun süre ayakta durmak ve dönme hareketleri ağrıyı artırır. Sabah tutukluğu sıktır; ağrı genellikle dizin altına inmez.
- Piriformis sendromu (kalçanın derinindeki piriformis kasının siyatik siniri sıkıştırması): Kalçanın ortasında derin bir ağrı hissedilir; ağrı uzun oturunca artar ve bacak arkasına siyatik benzeri bir sızı yayılır. Sıklıkla bel fıtığıyla karıştırılır.
Tanı nasıl konur?
Tanının temeli ayrıntılı muayenedir. Ağrının yerini ve yayılımını, sinir germe testlerini, bacaklardaki kuvvet, his ve refleksleri, sakroiliak eklem ve kalça testlerini değerlendiriyoruz. Kalça kireçlenmesi ve kalça yan ağrısı da bel ağrısıyla sık karışır; bunları da ayırıyoruz.
MR her bel ağrısında gerekmez. Bacağa yayılan ağrı uygun tedaviye rağmen sürüyorsa, bacakta güç kaybı varsa ya da aşağıdaki uyarı işaretlerinden biri bulunuyorsa MR istenir. Unutulmaması gereken bir nokta var: MR'da görülen her fıtık ağrıya neden olmaz; ağrısı olmayan pek çok kişide de MR'da fıtık görülebilir. Bu nedenle MR sonucunu muayene bulgularıyla birlikte yorumluyoruz.
Kaynak net değilse ultrason ya da skopi eşliğinde sakroiliak ekleme, faset eklemlere ya da piriformis kasına lokal anestezik verilir. Ağrının belirgin azalması sorunun kaynağını gösterir ve tedaviyi yönlendirir.
Tedavi seçenekleri
Egzersiz, bu dört nedenin hepsinde tedavinin temelidir. Fizyoterapistimiz gövde ve kalça kaslarını güçlendiren, omurga hareketlerini düzenleyen ve günlük yaşam alışkanlıklarına yönelik önerileri de içeren kişiye özel bir program hazırlar. Uzun yatak istirahati önerilmez; ağrının izin verdiği ölçüde hareketli kalmak iyileşmeyi destekler.
Sakroiliak eklem ve piriformis ağrısında ultrason eşliğinde lokal anestezik ve kortizon enjeksiyonu hem tanı koymaya hem de ağrıyı azaltmaya yardımcı olur. Enjeksiyona rağmen tekrarlayan sakroiliak ağrıda, eklem çevresindeki ağrı sinirlerine radyofrekans uygulanabilir.
Faset eklem ağrısında, bu eklemlere ağrıyı taşıyan küçük sinirlere (medial dal sinirleri) önce tanısal blok yapılır; blokla belirgin rahatlama sağlanan hastalarda aynı sinirlere radyofrekans uygulanarak aylarca sürebilen rahatlama hedeflenir.
Bel fıtığına bağlı bacak ağrısında, sinir kökünün etrafına yapılan enjeksiyonlar ve sinir köküne pulsed radyofrekans (sinire zarar vermeden düşük ısıyla uygulanan akım) ağrıyı azaltarak egzersiz programına devam edebilmenizi amaçlar. İlerleyen güç kaybı olan ya da uygun tedaviye rağmen günlük yaşamını belirgin şekilde kısıtlayan bacak ağrısı süren hastalarda cerrahi değerlendirme planlanır.
Acil uyarı işaretleri
Aşağıdaki durumlardan biri varsa beklemeden, aynı gün acil servise ya da hekiminize başvurmalısınız:
- İdrar ya da dışkı kaçırma, idrar yapamama
- Kasık ve makat çevresinde (oturma bölgesinde) uyuşma
- Bacakta ilerleyen güç kaybı, ayak bileğini kaldıramama
- Bel ağrısıyla birlikte ateş, titreme ya da açıklanamayan kilo kaybı
- Düşme, trafik kazası gibi bir travma sonrası başlayan bel ağrısı
- Kanser öyküsü olan birinde yeni başlayan bel ağrısı
Ne zaman doktora başvurmalısınız?
Bel ağrınız birkaç haftadır sürüyorsa, bacağınıza yayılıyorsa, sizi geceleri uyandırıyorsa ya da daha önce gördüğünüz tedaviye rağmen geçmediyse muayene olmanızı öneririz. Özellikle fıtık tanısıyla tedavi edilip düzelmeyen kalça arkası ağrılarında sakroiliak eklem ve piriformis kaynaklı ağrıyı mutlaka değerlendiriyoruz.
Gözden geçiren: Op. Dr. Enis Gürsel, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı · Son güncelleme: 22 Ekim 2026