Kalça yan ağrısı nedir?
Kalçanın dış yanında elle hissedilen kemik çıkıntısına büyük trokanter denir. Bu çıkıntıya kalçanın yan kasları olan gluteus medius ve gluteus minimusun tendonları yapışır; tendonların üzerinde ise sürtünmeyi azaltan sıvı keseleri (bursalar) bulunur.
Gluteal tendinopati (kalça yan kaslarının tendonlarının aşırı yüklenmeye bağlı yıpranması), bu bölgedeki ağrının en sık nedenidir. Trokanterik bursit (tendonların üzerindeki kesenin iltihabı) sıklıkla buna eşlik eder. Tıpta bu tabloların tümü büyük trokanter ağrı sendromu adıyla anılır.
Neden olur, kimlerde görülür?
En sık 40–60 yaş arasındaki kadınlarda, özellikle menopoz döneminde görülür. Kalça yan kaslarının zayıflığı, fazla kilo, yürüme ve koşu mesafesinin hızla artırılması, sık bacak bacak üstüne atma, ayakta dururken kalçayı yana kaçırarak tek bacağa yüklenme gibi alışkanlıklar tendonlar üzerindeki baskıyı artırır.
Bel ağrısı, kalça ya da diz kireçlenmesi gibi yürüyüşü değiştiren sorunlar ve iki bacak arasındaki uzunluk farkı da kalça yan ağrısını tetikleyebilir.
Belirtileri
- Kalçanın dış yanında, bastırınca artan ağrı; bazen uyluğun dış yanına yayılma
- Gece ağrıyan tarafa yan yatamama, diğer tarafa yatınca da üstteki bacağın sarkmasıyla ağrı
- Merdiven ve yokuş çıkarken, uzun yürüyüşte artan ağrı
- Bacak bacak üstüne atınca ya da alçak koltuktan kalkarken sızı
- Tek ayak üzerinde dururken kalçada ağrı
Tanı nasıl konur?
Muayenede kemik çıkıntısı üzerindeki hassasiyeti, tek ayak üzerinde durma ve kalçayı dirence karşı yana açma testlerini değerlendiriyoruz. Kalça yan ağrısı sıklıkla bel fıtığı, sakroiliak eklem ağrısı ve kalça kireçlenmesiyle karıştırılır. Kalça kireçlenmesinde ağrı daha çok kasıktadır; belden kaynaklanan ağrıda ise bacakta uyuşma ve diz altına inen ağrı daha belirgindir.
Muayenehanemizde ultrasonla tendonlardaki kalınlaşmayı, kısmi yırtıkları ve kesedeki sıvıyı aynı seansta görüyoruz. Kalça ekleminin durumunu değerlendirmek için röntgen istenir. MR, ultrasonda yırtık şüphesi olan ya da tedaviye yanıt vermeyen hastalarda planlanır.
Tedavi seçenekleri
Tedavinin ilk adımı tendonlar üzerindeki baskıyı azaltmaktır. Bacak bacak üstüne atmamak, ayakta dururken ağırlığı iki bacağa eşit vermek, alçak koltuklardan kaçınmak ve yan yatarken dizlerin arasına yastık koymak tendonun rahatlamasına yardımcı olur. Ağrıyan tarafa doğrudan yatmamak da önerilir.
Egzersiz, kalça yan ağrısında en çok kanıta sahip tedavidir. Fizyoterapistimiz önce ağrıyı azaltan statik (izometrik) egzersizlerle başlar, ardından kalça yan kaslarını kademeli olarak güçlendiren bir programa geçer. Tendonu sıkıştıran germe hareketlerinden kaçınılır. Etkisi genellikle haftalar içinde ortaya çıkar; düzenli devam etmek önemlidir.
Ağrının egzersize izin vermediği durumlarda ultrason eşliğinde enjeksiyon uygulanabilir. Kortizon iğnesi tendonun içine değil, tendonun üzerindeki keseye yapılır ve kısa sürede rahatlama sağlayabilir; ancak egzersiz olmadan tek başına uygulandığında ağrının geri dönme olasılığı yüksektir. Tendinopatisi belirgin hastalarda PRP (kendi kanınızdan hazırlanan, iyileştirici faktörlerden zengin plazma) tendonun iyileşmesini desteklemek amacıyla değerlendirilebilir. Şok dalga tedavisi de seçenekler arasındadır.
Ultrason ya da MR'da tendonda belirgin yırtık saptanan ve uygun tedaviye rağmen ağrısı ve topallaması süren hastalarda tendon onarımı ameliyatı gündeme gelebilir.
Ne zaman doktora başvurmalısınız?
Kalçanızın yanındaki ağrı birkaç haftadır sürüyorsa, uykunuzu bölüyor ya da yürüyüşünüzü kısıtlıyorsa muayene olmanızı öneririz. Düşme sonrası kalçada ağrı ve basamama, ateşle birlikte kalçada kızarıklık ve şişlik ya da bacakta ilerleyen güçsüzlük varsa bekletmeden değerlendirme gerekir.
Gözden geçiren: Op. Dr. Enis Gürsel, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı · Son güncelleme: 22 Ekim 2026