Tetik parmak nedir?
Parmakları büken tendonlar, avuç içinden parmak uçlarına kadar kılıfların ve onları kemiğe yakın tutan halka şeklindeki bağların (makara) içinden kayarak geçer. Avuç içinde, parmağın dibindeki ilk makara en sık sorun çıkan bölgedir.
Bu makara kalınlaştığında ya da tendonda bir şişlik oluştuğunda tendon dar halkadan kolayca geçemez. Parmak bükülürken takılır, zorlanınca bir anda kurtulur; tıpkı bir tetiğin çekilmesi gibi. Tıp dilinde buna stenozan tenosinovit (tendon kılıfının daralması) denir.
Neden olur, kimlerde görülür?
Küçük çocuklarda, özellikle başparmakta, farklı bir nedenle ortaya çıkan doğumsal bir tetik parmak türü de vardır; bu durum ayrı değerlendirilir.
- Kadınlarda ve 50 yaş üzerinde daha sık
- Diyabet (şeker hastalığı) olanlarda belirgin olarak daha sık ve çoğu zaman birden fazla parmakta
- Romatoid artrit, tiroit hastalıkları ve karpal tünel sendromu olanlarda
- Elin sık ve güçlü kavrama yaptığı işlerde
Belirtileri
Şikâyetler genellikle sabahları ve uzun süre elin kullanılmadığı dönemlerden sonra belirgindir; gün içinde parmak hareket ettikçe hafifleyebilir. En sık yüzük parmağı ve başparmak etkilenir, ancak her parmakta görülebilir.
- Avuç içinde, parmağın dibinde ağrı ve bastırınca hassasiyet
- Bu bölgede ele gelen küçük nodül (şişlik)
- Parmağı bükerken klik sesi veya takılma hissi
- Özellikle sabahları belirgin kilitlenme; parmağı diğer elle açma ihtiyacı
- İleri dönemde parmağın bükülü ya da düz kalması
Tanı nasıl konur?
Tanı çoğu zaman muayeneyle konur: avuç içindeki hassas nodül ve parmağı hareket ettirirken ortaya çıkan takılma tipiktir. Ultrasonla makaranın kalınlığını ve tendon kılıfındaki sıvıyı görüyor, enjeksiyonun yerini netleştiriyoruz.
Birden fazla parmakta tetiklenme varsa diyabet ve tiroit gibi eşlik eden hastalıklar açısından kan tahlilleri önerebiliriz.
Tedavi seçenekleri
Hafif şikâyetlerde parmağı zorlayan hareketleri azaltmak ve kısa süreli atel kullanmak yardımcı olabilir.
Tedavinin temel adımlarından biri tendon kılıfına yapılan enjeksiyondur. Muayenehanemizde bu enjeksiyonu ultrason eşliğinde yapıyoruz; ilaç tendonun kendisine değil, tendonun çevresindeki kılıfa verilir. Birçok hastada takılma ve ağrının azalması sağlanabilir; ancak yanıt kişiden kişiye değişir ve şikâyetler tekrarlayabilir.
Enjeksiyona rağmen takılma sürüyorsa, parmak kilitli kalıyorsa ya da şikâyetler sık tekrarlıyorsa cerrahi gevşetme planlanır. Avuç içindeki küçük bir kesiden daralmış makara açılır ve tendon serbestleşir. İşlem lokal uyuşturmayla, günübirlik olarak, genellikle 15–20 dakikada yapılır. Uzun süredir bükülü kalmış ya da çok sayıda enjeksiyon yapılmış parmaklarda doğrudan ameliyat daha uygun olabilir.
Ameliyat günü
Ameliyat lokal uyuşturmayla yapıldığı için genellikle aç kalmanız gerekmez ve işlem boyunca uyanık olursunuz. Avuç içi uyuşturulduktan sonra küçük bir kesiyle daralmış makara açılır; ardından sizden parmağınızı bükmeniz istenerek takılmanın ortadan kalktığı kontrol edilir.
Elinize hafif bir sargı yapılır ve aynı gün evinize dönersiniz. İlk günlerde elinizi kalp seviyesinin üzerinde tutmanız şişliği azaltır. Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız ameliyat öncesinde mutlaka bize bildirin.
Riskler ve dikkat edilecekler
Enjeksiyondan sonraki 24–48 saat içinde geçici ağrı artışı olabilir. Diyabeti olan hastalarda kortizonlu enjeksiyon birkaç gün kan şekerini yükseltebilir; bu dönemde şekerinizi daha sık ölçmenizi öneriyoruz. Enfeksiyon, tendon zayıflaması ve sinir yaralanması nadir risklerdir.
Ameliyat sonrasında avuç içinde birkaç hafta hassasiyet ve hafif şişlik olabilir. Uzun süre bükülü kalmış parmaklarda tam açılma için el egzersizleri gerekebilir.
Ne zaman doktora başvurmalısınız?
Parmağınız takılıyor, sabahları kilitleniyor ya da açmak için diğer elinizi kullanmanız gerekiyorsa muayene olmanızı öneririz. Kilitli kalan bir parmağı zorla açmaya çalışmayın.
Gözden geçiren: Op. Dr. Enis Gürsel, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı · Son güncelleme: 22 Ekim 2026