Karpal tünel sendromu (el uyuşması)
Karpal tünel, el bileğinin iç yüzünde kemikler ve kalın bir bağın oluşturduğu dar bir kanaldır. İçinden geçen median sinir (başparmak, işaret ve orta parmağa his veren sinir) sıkıştığında bu parmaklarda uyuşma, karıncalanma ve özellikle geceleri uykudan uyandıran ağrı ortaya çıkar.
Hafif vakalarda gece ateli ve ultrason eşliğinde enjeksiyon rahatlama sağlayabilir. Uyuşma sürekli hâle gelmişse, başparmak kökündeki kaslarda erime varsa ya da EMG (sinir iletim testi) ileri sıkışma gösteriyorsa ameliyat önerilir. Ameliyatta bileğin iç yüzündeki küçük bir kesiden, sinire baskı yapan bağ gevşetilir.
Tetik parmak
Parmağı büken tendon, avuç içindeki halka şeklinde bir makaradan geçerken kalınlaşır ve takılır. Parmak bükülü kalır ya da açılırken "tık" diye atlar.
Başlangıçta enjeksiyon ve atel çoğu zaman yeterlidir. Tekrarlayan ya da kilitlenen tetik parmakta, avuç içindeki küçük bir kesiden makara gevşetilir; parmak genellikle ameliyat masasında serbestçe hareket eder hâle gelir.
De Quervain hastalığı (bilek-başparmak ağrısı)
Başparmağı yana açan ve geriye uzatan iki tendon, el bileğinin başparmak tarafındaki dar bir tünelden geçer. Bu tünelin kalınlaşması ve tendon kılıfının iltihaplanmasıyla başparmağı hareket ettirmek, bir şeyi kavramak ya da bileği çevirmek ağrılı hâle gelir. Bebek kucaklayan anne ve babalarda, telefon ve klavyeyi yoğun kullananlarda, elini tekrarlayan hareketlerle zorlayanlarda sık görülür.
Tanı muayeneyle konur: başparmak avuç içine kapatılıp bilek serçe parmak tarafına büküldüğünde ağrının belirgin artması tipiktir. Ultrasonla tendonlar, kılıfın kalınlığı ve tünelde ek bir bölme olup olmadığı değerlendirilir.
İlk seçenek başparmağı da içine alan atel, istirahat ve ultrason eşliğinde tendon kılıfına yapılan enjeksiyondur; birçok hastada bu yeterli olur. Şikâyet tekrarlıyorsa ya da aylarca sürüyorsa ameliyat önerilir.
Ameliyat bölgesel uyuşturmayla, genellikle 15–20 dakikada yapılır. Bileğin başparmak tarafındaki küçük bir kesiden tünelin çatısı açılır; bu sırada bölgeden geçen ince his sinirleri korunur. Bazı kişilerde tünelin içinde tendonları ayıran ek bir bölme bulunur; şikâyetin tekrarlamaması için o da gevşetilir. El ertesi gün hafif işlerde kullanılabilir.
Dirsekte sinir sıkışması (kübital tünel sendromu)
Serçe ve yüzük parmağında uyuşma, elde beceriksizlik ve kavrama zayıflığı, dirseğin iç tarafından geçen ulnar sinirin sıkışmasına bağlı olabilir. Dirseği uzun süre bükülü tutmak şikâyetleri artırır.
Hafif vakalarda gece dirseği düz tutan atel ve alışkanlık değişikliği önerilir. Kas erimesi veya ilerleyen sinir hasarı varsa sinirin üzerindeki baskı ameliyatla kaldırılır.
El bileği, el ve parmak kırıkları
Elde en sık görülen kırıklar el bileği (radius alt uç), avuç içi kemikleri (metakarp) ve parmak kemikleri (falanks) kırıklarıdır. Düşme sonrası el bileği kırıkları ve yumruk atma sonrası serçe parmağın tabanındaki kırık (boksör kırığı) sık karşılaşılan örneklerdir.
Yerinden oynamamış kırıklar çoğunlukla atel ya da alçıyla kaynar. Kırık yerinden oynamışsa, eklem yüzeyine uzanıyorsa, parmaklar kapatılınca birbirinin üzerine biniyorsa (dönme kayması) ya da alçıda kayma riski yüksekse ameliyat gerekir. Ameliyatta kırık skopi (ameliyat sırasında röntgen) eşliğinde yerine konur; ciltten geçirilen ince tellerle ya da küçük plak ve vidalarla sabitlenir.
Elde en büyük risk, uzun süre hareketsiz kalan parmakların sertleşmesidir. Bu yüzden tespit sağlam yapıldığında parmak hareketlerine erken başlanır ve el rehabilitasyonu fizyoterapistimizle birlikte yürütülür.
Tendon ve sinir kesileri
Bıçak, cam veya iş kazası sonrası parmağı bükemiyor ya da düzeltemiyorsanız tendon kesisi olabilir. Parmak ucunda uyuşma ise sinir kesisini düşündürür. Bu yaralanmaların ilk günler içinde onarılması önemlidir; geciken tendon kesilerinde onarım zorlaşır.
Tendon uçları özel dikişlerle birleştirilir, sinirler büyütme altında onarılır. Ameliyattan sonra el bir atelle korunur ve fizyoterapist eşliğinde kontrollü hareket programına başlanır; bu programın düzenli uygulanması parmak sertliğini önlemek için çok önemlidir.
Ameliyat öncesi ve ameliyat günü
Sinir sıkışmalarında tanı muayene ve EMG ile, tendon sorunlarında ise muayene ve ultrasonla konur. Kullandığınız kan sulandırıcı ilaçlar ameliyattan önce gözden geçirilir.
Karpal tünel, tetik parmak ve de Quervain ameliyatları çoğunlukla yalnızca kolu veya eli uyuşturan bölgesel anesteziyle, gerekirse hafif sedasyonla (yarı uyku) yapılır ve genellikle 15–30 dakika sürer. Aynı gün evinize dönersiniz.
Ameliyat sonrası süreç
Parmak hareketlerine genellikle ameliyat günü başlanır. Dikişler 10–14 gün içinde alınır; hafif günlük işlere çoğunlukla birkaç gün içinde, ağır kavrama ve kaldırma gerektiren işlere genellikle birkaç hafta içinde dönülür.
Karpal tünel ameliyatından sonra gece uyuşmaları birçok hastada erken dönemde azalır. Ancak sinir uzun süre sıkışık kalmışsa his ve kas gücünün toparlanması aylar sürebilir, bazen tamamen geri gelmeyebilir. Kesi yerinde hassasiyet birkaç hafta sürebilir. Hekim ve fizyoterapist kontrolleri birlikte yapılır.
Riskler
Enfeksiyon, kanama, kesi yerinde hassasiyet ve iz, el bileğinde sertlik, nadiren sinir yaralanması ve kompleks bölgesel ağrı sendromu (uzun süren ağrı, şişlik ve renk değişikliği) görülebilir. Tendon onarımlarında yapışıklık ve onarılan tendonun yeniden kopması riski vardır.
Gözden geçiren: Op. Dr. Enis Gürsel, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı · Son güncelleme: 22 Ekim 2026