Hangi durumlarda protez gerekir?
Eklemi kaplayan kıkırdak yıllar içinde aşınabilir; halk arasında buna kireçlenme ya da "eklemde sıvı bitmesi" denir. Aşınma ilerledikçe kemik yüzeyler birbirine sürtünmeye başlar; ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı ortaya çıkar.
Protez, röntgende ilerlemiş kireçlenme olan, ağrısı gece uykusunu bozan, yürüme mesafesi belirgin kısalmış ve ilaç, enjeksiyon, egzersiz gibi yöntemlerden yeterli fayda görmeyen kişilerde düşünülür. Karar yalnızca röntgene göre değil, yaşam kalitenize ve beklentilerinize göre birlikte verilir.
- Merdiven inip çıkmayı ve uzun yürümeyi zorlaştıran diz veya kasık ağrısı
- Dinlenirken ve gece de devam eden ağrı
- Dizde O veya X şeklinde belirgin eğrilik, kalçada hareket kaybı
- Çorap giymek, ayakkabı bağlamak gibi günlük işlerde zorlanma
Robotik diz protezi gerekli mi?
Son yıllarda robotik diz protezi sıkça gündeme geliyor. Robot, cerrahın planladığı kemik kesilerini daha hassas yapmaya yardımcı olan bir araçtır; protezi robot takmaz, ameliyatı yine cerrah yapar.
2026'da yayımlanan geniş kapsamlı çalışmalar (İngiltere'de çok merkezli, randomize RACER-Knee çalışması ve yaklaşık 700 bin dizi kapsayan İngiltere ulusal protez kaydı analizi), robotik yöntemin hizalamayı daha hassas yapabildiğini, ancak ağrı, günlük fonksiyon, memnuniyet ve erken dönemde protezin yenilenme oranı açısından klasik yönteme göre anlamlı bir fark yaratmadığını gösterdi. Robotik ameliyat daha uzun sürer ve maliyeti daha yüksektir.
Robotik diz protezi ameliyatı yapabiliyorum; ancak sonuçta fark yaratmayan ek bir maliyeti hastalarıma yüklememek için çoğu hastada klasik yöntemi öneriyorum. Hangi yöntemin uygulanacağına sizinle birlikte karar veririz.
Protez seçimi ve malzeme kalitesi
Protezin seçimi ve ücreti hastaya aittir. Hangi firmanın hangi modelinin kullanılacağını ameliyattan önce sizinle açıkça konuşuruz. Avrupa ve Amerika'da yaygın olarak kullanılan, uzun dönem sonuçları ulusal protez kayıtlarında izlenen uluslararası firmaların protezleriyle çalışıyorum.
Protez ameliyatında iyi sonuç üç şeyin bir araya gelmesine bağlıdır: doğru planlanmış ve özenle yapılmış bir ameliyat, kaliteli malzeme ve ameliyattan sonra düzenli rehabilitasyon. Rehabilitasyonu muayenehanemizdeki fizyoterapistimizle, aynı çatı altında yürütüyoruz.
Total ve yarım (parsiyel) diz protezi
Total diz protezinde dizin üç bölmesinin tamamı yenilenir. Uyluk kemiği ve kaval kemiğinin aşınmış yüzeyleri alınır, yerine metal parçalar konur; araya polietilen (sert, kaygan bir plastik) bir yüzey yerleştirilir.
Parsiyel (unikondiler, yarım) diz protezi ise aşınma yalnızca dizin bir bölmesinde, çoğunlukla iç tarafında sınırlı kaldığında uygulanabilir. Bağlar sağlamsa ve diğer bölmeler korunmuşsa daha küçük bir kesiyle yapılır; uygun olup olmadığına muayene ve görüntülemeyle karar verilir.
Kalça protezi
Kalça protezinde aşınmış uyluk kemiği başı ve kalça çanağı yapay parçalarla değiştirilir. İleri kalça kireçlenmesi dışında, kalça kemiğinin beslenme bozukluğu (avasküler nekroz) ve bazı kalça kırıkları da protez gerektirebilir.
Ameliyat öncesi
Kan tahlilleri, kalp ve akciğer değerlendirmesi gibi tetkikler yapılır; kullandığınız ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar ve şeker ilaçları gözden geçirilir. Diş ve idrar yolu enfeksiyonu gibi odakların ameliyattan önce tedavi edilmesi önemlidir.
Uygun hastalarda ameliyattan önce fizyoterapistimizle kas güçlendirme ve yürüteç kullanımı çalışılır. Bu hazırlık, ameliyat sonrası ilk günleri kolaylaştırmayı amaçlar.
Ameliyat günü ve hastanede kalış
Ameliyat çoğunlukla spinal anestezi (belden uyuşturma), gerektiğinde genel anestezi ile yapılır ve genellikle 1–2 saat sürer. Hastanede kalış genellikle 2–4 gündür; yarım diz protezinde bu süre çoğu zaman daha kısadır.
Ağrı kontrolü sağlandıktan sonra, genellikle ameliyatın ertesi günü yürüteçle ayağa kalkılır ve kısa mesafe yürünür.
Ameliyat sonrası süreç
Taburcu olduktan sonraki kontrollerinizi hekiminiz ve fizyoterapistiniz birlikte yapar. İyileşme kişiden kişiye değişir; aşağıdaki süreler tipik aralıklardır.
- İlk 2 hafta: yara bakımı, şişlik kontrolü, diz bükme-düzleştirme egzersizleri, yürüteçle yürüme
- 2–6 hafta: genellikle yürüteçten bastona geçiş, kas güçlendirme, merdiven çalışması
- 6–12 hafta: genellikle desteksiz yürüme, günlük işlere ve araç kullanmaya dönüş
- 3. aydan sonra: denge ve dayanıklılık çalışmaları; tam toparlanma birkaç ayı bulabilir
Evde dikkat edilecekler
Eve döndüğünüzde halı kenarı, kablo ve kaygan zemin gibi düşme riski oluşturan engelleri ortadan kaldırmanızı, banyoda tutunma desteği kullanmanızı öneririz. Yüksekçe ve kolçaklı bir sandalye, oturup kalkmayı kolaylaştırır.
Kalça protezinden sonra ilk haftalarda bacak bacak üstüne atmak ve çok alçak koltuklara oturmak gibi kalçayı aşırı büken hareketlerden kaçınmanız gerekebilir; hangi hareketlerin size uygun olduğunu fizyoterapistiniz ayrıntılı olarak gösterir.
Riskler
Protez ameliyatı sık yapılan bir ameliyat olsa da her cerrahi gibi risk taşır: enfeksiyon, bacak toplardamarlarında pıhtı (derin ven trombozu), kanama, sinir veya damar yaralanması, dizde hareket kısıtlılığı, kalça protezinde çıkık ve yıllar içinde protezde gevşeme veya aşınma görülebilir.
Bu riskleri azaltmak için pıhtı önleyici tedavi, antibiyotik koruması ve erken hareket uygulanır. Ameliyat sonrası ateş, yarada kızarıklık veya akıntı, baldırda ani şişlik ve nefes darlığında vakit kaybetmeden bize ulaşmanız gerekir.
Gözden geçiren: Op. Dr. Enis Gürsel, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı · Son güncelleme: 22 Ekim 2026