Artroskopi nedir?
Eklemin içinde kemik uçlarını kaplayan kaygan ve parlak bir kıkırdak tabakası bulunur; eklemin sürtünmeden, ağrısız çalışmasını bu tabaka sağlar. Bunun yanında dizde menisküsler (yastık görevi gören yapılar) ve çapraz bağlar, omuzda rotator manşet (omzu çeviren kasların tendonları) ve labrum (eklem dudağı) gibi yumuşak dokular vardır.
Artroskopide eklem çevresine yaklaşık 1 cm'lik birkaç kesi yapılır. Bir kesiden kamera, diğerlerinden ince aletler sokulur; eklemin içi ekranda büyütülerek izlenir ve gerekli onarım yapılır.
Eklem kıkırdağı kendini onarma yeteneği çok sınırlı bir dokudur. Spor yaralanması, burkulma ya da kıkırdağın altındaki kemiğin beslenme sorunu sonucu oluşan sınırlı kıkırdak hasarları, ilerleyip kireçlenmeye dönüşmeden önce artroskopiyle değerlendirilip tedavi edilebilir.
Hangi durumlarda yapılır?
Artroskopi kararı muayene ve çoğunlukla MR bulgularına göre verilir. Her yırtık ameliyat gerektirmez; şikâyetlerinizin türü, yaşınız ve aktivite düzeyiniz birlikte değerlendirilir.
Diz artroskopisi
- Menisküs yırtığı: dikilebilecek yırtıklar dikilir, dikilemeyen hasarlı kısım sınırlı şekilde düzeltilir
- Ön çapraz bağ (ÖÇB) ve arka çapraz bağ yırtığı: hastanın kendi tendonundan yeni bağ hazırlanır
- Kıkırdak hasarı: kıkırdak onarımı, mikrokırık, kıkırdak nakli (mozaikplasti); eklem içinde serbest dolaşan parçaların çıkarılması
- Diz kapağı kayması ile dizde takılma ve kilitlenmeye yol açan sorunlar
Omuz artroskopisi
- Rotator manşet yırtığı tamiri
- Tekrarlayan omuz çıkığında labrum (eklem dudağı) onarımı
- Omuz sıkışma sendromu ve omuzda kireç birikimi
- İlaç, enjeksiyon ve fizik tedaviye yanıt vermeyen donuk omuzda (omuz donması) eklem kapsülünün gevşetilmesi
Ayak bileği artroskopisi
- Ayak bileğinin ön veya arka tarafında sıkışma (impingement)
- Ayak bileği (talus) kıkırdak hasarı: onarım, mikrokırık ve serbest parçaların çıkarılması
- Eski burkulmalardan kalan iltihaplı doku
Eklem kıkırdağı sorunları ve tedavisi
Kıkırdak hasarının tedavisi hasarın büyüklüğüne, derinliğine, yerine, yaşınıza ve aktivite düzeyinize göre seçilir. Eklemin geneline yayılmış kireçlenme ile tek bir bölgede sınırlı kalan kıkırdak hasarı farklı durumlardır: kireçlenmede amaç ağrıyı yönetmek, sınırlı hasarda ise kıkırdak yüzeyini onarmaktır.
Kıkırdak onarımından sonraki iyileşme süreci, menisküs ameliyatına göre daha uzundur. Onarılan dokunun olgunlaşabilmesi için birkaç hafta boyunca bacağa yük vermek kısıtlanır; rehabilitasyon fizyoterapistimizle aşamalı olarak yürütülür. Yaygın kireçlenmiş dizde yalnızca "temizlik" amaçlı artroskopi önermiyoruz.
- Kıkırdak düzeltme: yerinden kalkmış, takılmaya neden olan gevşek kıkırdak parçaları temizlenir, hasarın kenarları düzeltilir.
- Mikrokırık (kemik iliği uyarımı): küçük hasarlarda kıkırdağın altındaki kemiğe küçük delikler açılır; bölge kemik iliğinden gelen hücrelerin oluşturduğu onarım dokusuyla dolar.
- Kıkırdak nakli (mozaikplasti): dizin yük taşımayan bir bölgesinden alınan küçük kıkırdak-kemik silindirleri hasarlı alana yerleştirilir. Orta büyüklükteki hasarlarda uygulanır; bazen küçük bir açık kesi gerekir.
- Kopan kıkırdak-kemik parçasının yerine tespiti: özellikle gençlerde ve sporcularda kopan parça uygunsa yerine konup sabitlenir.
- Matriks (biyolojik zar) destekli onarım: daha büyük hasarlarda, onarım dokusunu destekleyen biyolojik zarlar ve hücresel yöntemler değerlendirilebilir.
Kapalı ameliyatın avantajları ve sınırları
Küçük kesiler sayesinde ameliyat sonrası ağrı, kanama ve yara sorunları açık ameliyata göre genellikle daha azdır; iz küçük kalır ve hastanede kalış kısadır. Kamera eklemin içini büyüterek gösterdiği için, MR'da tam seçilemeyen küçük hasarlar da ameliyat sırasında değerlendirilebilir.
Bununla birlikte her sorun kapalı yöntemle çözülemez. Büyük kemik kayıplarında, bazı kırıklarda ve ileri kireçlenmede açık ameliyat ya da protez daha uygun olabilir. Hangi yöntemin size uygun olduğunu ameliyattan önce açıkça konuşuruz.
Ameliyat öncesi ve ameliyat günü
Rutin tetkikler yapılır, kullandığınız ilaçlar gözden geçirilir. Uygun hastalarda ameliyattan önce şişliğin azaltılması ve kas gücünün korunması için fizyoterapi programı başlatılır.
Diz ve ayak bileği artroskopisi çoğunlukla spinal anestezi (belden uyuşturma) ile, omuz artroskopisi ise genellikle genel anestezi altında, ultrason eşliğinde uygulanan omuz bloğu eklenerek yapılır. Ameliyat, yapılan işleme göre genellikle 30 dakika ile 2 saat arasında sürer; hastaların çoğu aynı gün ya da bir gece kaldıktan sonra evine döner.
Ameliyat sonrası süreç
Kontrollerinizi hekiminiz ve fizyoterapistiniz birlikte yapar. Kapalı ameliyatın küçük kesileri, erken harekete başlamayı kolaylaştırır; ancak içeride yapılan onarımın iyileşmesi için zaman gerekir.
Basit bir menisküs düzeltmesinden sonra çoğu kişi birkaç gün içinde yürür ve genellikle 2–6 hafta içinde günlük işlerine döner. Menisküs dikişi, bağ ameliyatı veya omuz tendonu tamirinden sonra ise koltuk değneği ya da kol askısı birkaç hafta kullanılır ve rehabilitasyon aylar sürer.
Riskler
Artroskopi küçük kesilerle yapılsa da bir ameliyattır. Enfeksiyon, eklemde kan veya sıvı birikmesi, bacak toplardamarlarında pıhtı, sinir yaralanması ve eklemde sertlik nadir de olsa görülebilir.
Ateş, yarada akıntı, eklemde artan şişlik ve kızarıklık ya da baldırda ani şişlik olursa vakit kaybetmeden bize ulaşmalısınız.
Gözden geçiren: Op. Dr. Enis Gürsel, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı · Son güncelleme: 22 Ekim 2026