Donuk omuz nedir?
Donuk omuz, tıptaki adıyla adeziv kapsülit (omuz eklemini saran zarın iltihaplanıp kalınlaşması ve büzüşmesi), omuz ekleminin hem ağrılı hem de giderek kısıtlı hâle geldiği bir hastalıktır. Halk arasında omuz donması ya da omuz kilitlenmesi olarak da bilinir.
Omuz eklemi normalde bol ve esnek bir kapsülle (eklem zarı) sarılıdır. Donuk omuzda bu kapsül kalınlaşır, sertleşir ve hacmi küçülür. Sonuçta kolunuzu ne siz kaldırabilirsiniz ne de bir başkası sizin yerinize kaldırabilir. Bu özellik, donuk omzu kas ve tendon yırtıklarından ayıran önemli bir ipucudur.
Neden olur, kimlerde görülür?
Çoğu zaman belirgin bir neden bulunmaz. En sık 40–60 yaş arasında ve kadınlarda görülür. Bir omuzda geçirildikten sonra yıllar içinde diğer omuzda da ortaya çıkabilir.
Diyabet (şeker hastalığı) donuk omuz için bilinen en önemli risk etkenidir; şeker hastalarında hastalık daha sık görülür, iki omzu birden etkileyebilir ve daha inatçı seyredebilir. Tiroit hastalıkları (guatr, tiroit bezinin az ya da çok çalışması) da riski artırır. Omuz çevresi ameliyatları, kırık sonrası kolun uzun süre askıda kalması, kalp ve akciğer ameliyatları ile uzun süreli hareketsizlik de tetikleyici olabilir.
Belirtileri ve evreleri
Donuk omuz genellikle üç evreden geçer. Evrelerin süresi kişiden kişiye değişir ve sınırları her zaman net değildir.
- Donma (ağrılı) evresi — genellikle 2–9 ay: Ağrı ön plandadır, özellikle gece ve ağrıyan tarafa yatınca artar. Hareket yavaş yavaş kısıtlanmaya başlar.
- Donuk (katılaşma) evresi — genellikle 4–12 ay: Ağrı biraz azalır ama omuz belirgin şekilde sertleşir. Saç taramak, arka cebe ya da yüksek bir rafa uzanmak, sütyen kopçası takmak zorlaşır.
- Çözülme evresi — genellikle 5–24 ay: Hareket yavaş yavaş geri gelmeye başlar. Bazı hastalarda hareketin bir kısmı uzun süre kısıtlı kalabilir.
Tanı nasıl konur?
Tanı büyük ölçüde muayeneyle konur. Muayenede omzunuzun hem sizin kendi hareketinizle (aktif) hem de bizim hareket ettirmemizle (pasif) ne kadar açıldığını değerlendiriyoruz; özellikle kolun dışa doğru dönmesindeki kısıtlılık donuk omuz için yol göstericidir.
Muayenehanemizde aynı seansta ultrason ile omzu değerlendiriyor, rotator manşet (omzu saran kas-tendon grubu) yırtığı ya da kireç birikmesi gibi benzer şikâyet yapan durumları ayırıyoruz. Omuz kireçlenmesini ve diğer kemik sorunlarını dışlamak için röntgen istenir. MR her hastada gerekmez; tanı şüpheli olduğunda ya da eşlik eden bir yırtık düşünüldüğünde planlanır.
Tedavi seçenekleri
Donuk omuzda tedavinin iki temel amacı vardır: ağrıyı hareket çalışmasına izin verecek düzeye indirmek ve kapsülü yeniden esnetmek. Hangi yöntemin, hangi sırayla uygulanacağı hastalığın evresine, ağrının şiddetine ve eşlik eden hastalıklarınıza göre muayenede belirlenir.
Supraskapular sinir bloğu (omzun ağrısının büyük kısmını taşıyan sinirin ultrason eşliğinde uyuşturulması) ağrılı dönemde fizik tedavinin yapılabilmesini sağlar. Etkisi kısa süreliyse aynı sinire pulsed radyofrekans (sinire zarar vermeden düşük ısıyla uygulanan akım) uygulanarak daha uzun süreli rahatlama hedeflenir.
Ultrason eşliğinde eklem içi kortizon enjeksiyonu, özellikle donma evresinde iltihabı azaltmaya yöneliktir. Hidrodilatasyon (eklem içine kortizonla birlikte daha yüksek hacimde serum verilerek büzüşmüş kapsülün genişletilmesi) seçilmiş hastalarda uygulanabilir.
Sinir bloğu etkisi altındayken omzu nazikçe hareket ettirmek, ağrı nedeniyle yapılamayan esnetmeyi mümkün kılar. Gerekli görülen hastalarda anestezi altında manipülasyon (omzun kontrollü şekilde hareket ettirilerek yapışıklıkların açılması) planlanabilir. Bütün bu süreç fizyoterapistimizin yönettiği düzenli egzersiz programıyla desteklenir.
Tüm bu tedavilere rağmen düzelmeyen dirençli olgularda artroskopik kapsül gevşetme (kapalı yöntemle, küçük deliklerden kalınlaşmış kapsülün serbestleştirilmesi) bir seçenektir. Ameliyattan hemen sonra yoğun fizik tedavi programı başlar.
Ne zaman doktora başvurmalısınız?
Omuz ağrınız sizi geceleri uyandırıyorsa, kolunuzu giyinmek ya da saç taramak için kaldırmakta zorlanıyorsanız ve bu durum birkaç haftadır sürüyorsa muayene olmanızı öneririz. Diyabet ya da tiroit hastasıysanız erken değerlendirme özellikle önemlidir. Düşme sonrası başlayan ağrı ve güçsüzlükte ise yırtık ya da kırık açısından bekletmeden muayene gerekir.
Gözden geçiren: Op. Dr. Enis Gürsel, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı · Son güncelleme: 22 Ekim 2026